you're reading...
Uncategorized, Volcanoes

Bárðarbunga, eindelijk uitgebarsten?

In de nacht van 28 op 29 augustus 2014 was het dan eindelijk zover. Bárðarbunga is uitgebarsten. Of dan toch weer niet? Alvast niet in zijn centrale krater, maar 40 kilometer verder noordwaarts, in lavavlakte van Holuhraun net ten noorden van de in de Dyngjujökull gletsjer. Het is een beperkte spleeteruptie van lava, en vooral veel stoom, over een afstand van ongeveer 100 meter. Maar bij het ochtendgloren was enkel nog wat stoom te zien. De uitbarsting leek weer stilgevallen. Is Bárðarbunga een kat-en-muisspelletje aan het spelen?

Bardarbunga-20140829-eruptionvisual

De 100m-lange spleeteruptie in Holuhraun op de ochtend van 29 augustus 2014 (foto van Thorbjorg Agustsdott – @fencingtobba)

Wat er gebeurde, lag een beetje in de lijn van de verwachtingen. Twee weken lang zocht magma zich een weg in de flanken van de vulkaan. Een magmaspleet (dike) perste zich vanuit de magmakamer onder de centrale krater van Bárðarbunga een weg door de aardkorst op een diepte van meer dan 5 km (zie stippellijn op kaart). Na 40 km bleek deze magmaspleet niet echt meer te groeien. Het magma zocht zich een weg naar het aardoppervlak, wat uiteindelijk resulteerde in de kleine lava-eruptie in de nacht van 28 op 29 augustus.

Bardarbunga-20140829-eruption

Kaart van het noordelijke deel van de Vatnajökull met de locatie van de spleetuitbarsting in de vlakte van Haluhraun (blauwe lijntje). De zwarte stippellijn geeft het verloop weer (diep in de ondergrond) van de 40 km-lange magmaspleet (dike) die ontstaan is tijdens de voorbije twee weken activiteit. (via twitter van S.Gudmundsson)

Vanuit het historisch en geologisch archief blijkt dat dergelijke spleeterupties op de flanken van Bárðarbunga eerder de uitzondering zijn, zeker buiten de ijskap. Maar deze spleeterupties blijken wel de meest dramatische te zijn, en dus potentieel de meest bedreigende voor het luchtverkeer boven de Noordelijke Atlantische Oceaan.

Aan de noordrand van de Vatnajökull, waar ook nu de eruptie zich voordoet, moeten we ongeveer 5000 jaar teruggaan in de tijd om de grootste, maar niet explosieve, spleeteruptie terug te vinden. Het Trölladyngja lavaveld strekt zich immers uit over een gebied van meer dan 400 vierkante kilometers. Lavastromen volgde de riviervalleien naar het Noorden over afstanden van meer dan 100 km, tot bijna aan de noordelijke kust.

Maar deze spleeterupties kunnen dus ook een explosief karakter krijgen. Dit deed zich voor het laatst voor in 1477 toen de Veiðivötn spleeteruptie zich voordeed aan de zuidrand van de Vatnajökull over een afstand van ongeveer 60 km. Vulkanisch as van deze eruptie is teruggevonden in Ierland en Zweden. Dergelijke langdurige spleeterupties kunnen dan ook een bedreiging vormen voor het luchtverkeer boven de Noordelijke Atlantische Oceaan en Europa.

Nu wijst niets er echter op dat we een 1477 scenario tegemoet gaan. Maar anderzijds moeten we bekennen dat we het niet weten. Het kan nog alle kanten op. Nu dat Bárðarbunga wat stoom heeft afgelaten, kan het hele verhaal met een sisser aflopen. Of gaat de spleeteruptie zich terug verder uitdiepen naar het zuiden en terug onder de in de Dyngjujökull gletsjer duiken, met alle gevolgen vandien. Of groeit de magmaspleet verder naar het noorden onder de Askja vulkaan. Of schiet uiteindelijk toch de centrale krater, diep onder de ijskap, wakker en krijgen we een typische explosieve, basaltische Bárðarbunga eruptie. Of wie weet … welke verrassing heeft Bárðarbunga nog in petto …

Een samenvatting van de huidige kennis over Bárðarbunga kan je terugvinden op de webstek “What is Bárðarbunga?”

Advertisements

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: