you're reading...
Geology, Volcanoes

Bárðarbunga, een ‘vat’ vol verrassingen [update: 9 september 2014]

Na twee weken een kat-en-muisspelletje te hebben gespeeld, heeft Bárðarbunga eindelijk kleur bekend met ‘vuurwerk’ in de vlakte van Holuhraun. De enige vraag die nu blijft, is Wat nu? Welke verrassingen heeft Bárðarbunga nog in petto …

Het mooie aan het hele verhaal is dat we de grillen van Bárðarbunga van dag op dag kunnen volgen aan de hand van de aardbevingsactiviteit in en rond het vulkaancomplex. Ziehier wat tot nu toe gebeurd is …

Bardarbunga20140818-overviewEQs

Na 3 dagen, op maandag 18 augustus 2014.

Als Bárðarbunga op 16 augustus wakker schiet, is het niet echt duidelijk wat de vulkaan van plan is. Er doen zich drie aardbevingszwermen voor, de eerste onder de centrale krater, de tweede ten noorden van de vulkaan, net ten oosten van de Kistufellvulkaan, en de derde zwerm onder de flank van Bárðarbunga ten oosten van de hoofdkrater. Alles wijst op magmabewegingen, maar naar waar?

Drie dagen later, op 18 augustus, is het beeld al helemaal anders. Het magma weet nu blijkbaar waarheen. De aardbevingsactiviteit blijkt zich te concentreren in de oostelijke zwerm, diep (tussen 5 en 12 km diepte) onder de flank van Bárðarbunga. En bovendien lijkt de aardbevingsactiviteit zich op te lijnen volgens een noordoost-zuidwest richting.

Bardarbunga20140820-overviewEQs

Na 4 dagen, op maandag 19 augustus 2014.

De dagen nadien concentreert de aardbevingsactiviteit zich in deze noordoost-zuidwest georiënteerde  aardbevingszwerm. Bovendien ligt de focus van de aardbevingsactiviteit vooral aan het noordoostelijke uiteinde van de aardbevingszwerm, en schuift deze focus steeds verder nooroostwaarts op. Wat we hier ‘zien’, is een groeiende magmaspleet diep (5 à 12 km) onder de Dyngjujökullgletsjer. Vandaar de vrees dat deze magmaspleet zou doorschieten tot aan het aardoppervlak onder de gletsjer …

Bardarbunga20140823-overviewEQs

Na 8 dagen, op zaterdag 23 augustus 2014 … de dag van de veronderstelde uitbarsting onder Dyngjujökull.

Op 21 augustus neemt de aardbevingsactiviteit onder de centrale krater plots weer toe, op een diepte van 2 à 6 km. Ook de magnitude van deze aardbevingen overschrijden vlotjes de magnitude (< ML 3.0) van het gros van de aardbevingen in de verschillende aardbevingszwermen. Deze aardbevingsactiviteit, die zich oplijnt rondom de calderarand, wordt in relatie gebracht met een afschuivingsactiviteit op de randbreuken van de caldera ten gevolge van het leeglopen van de magmakamer onder Bárðarbunga. Al het magma wordt immers de magmaspleet ingeperst (Vergelijk de magmakamer gerust met een leeglopende ballon).

Op 23 augustus neemt de aardbevingsactiviteit aan het noordoostelijke uiteinde van de magmaspleet sterk toe. De magmaspleet groeit snel aan (~5 km verder). Er is die dag een vermoeden dat zich een kleine lava-uitbarsting heeft voorgedaan diep onder de Dyngjujökullgletsjer.

Bardarbunga20140824-overviewEQs

Na 9 dagen, op zondag 24 augustus 2014.

Op 24 augustus neemt de groeiende magmaspleet plots een andere richting en schiet deze door in een meer noordelijke richting over een afstand van bijna 20 km. De aardbevingszwerm – dus de magmaspleet – bereikt de lavavlakte van Holuhraun ten noorden van de Dyngjujökullgletsjer. De dagen nadien groeit deze magmaspleet nog wat meer aan maar uiteindelijk blijkt deze noordelijke groei te stagneren. De magmaspleet bereikt een lengte van ongeveer 40 km. En ondertussen blijven zwaardere aardbevingen zich voordoen op de randbreuken van de centrale krater.

Bardarbunga20140831-overviewEQs

Na 16 dagen, op zondag 31 augustus 2014.

Op 28 augustus komt het dan uiteindelijk tot een spleeteruptie aan het meest noordelijke uiteinde van de magmaspleet (aardbevingszwerm), in de vlakte van Holuhraun, ongeveer 5 km ten noorden van de gletsjerrrand. Initieel is doet de spleeteruptie zich voor over een lengte van 600 meter. Snel zal deze spleeteruptie groeien tot meer dan 1500 meter. De dag nadien leek alles als een sisser af te lopen wanneer de spleeteruptie aan kracht afnam.

Maar op 31 augustus krijgen we een doorstart van de spleeteruptie in alle hevigheid. De spektakelbeelden van – eigenlijk ongevaarlijke – lavafonteinen en pahoehoe-lavastromen, afkomstig van de aanwezige onderzoeksteams overspoelen de sociale media.

De aardbevingsactiviteit blijft zich ondertussen over een afstand van ongeveer 15 km spreiden ter hoogte van het noordelijke uiteinde van de magmaspleet. De noordwaartse migratie is definitief stilgevallen. De spleeteruptie dient mogelijk als een ventieltje om de druk in de magmaspleet wat weg te nemen zodat de magmaspleet niet meer aangroeit naar het noorden. Hierdoor neemt trouwens ook de aardbevingsactiviteit lichtjes af.

Bardarbunga20140904-overviewEQs

Na 20 dagen, op donderdag 4 september 2014.

Op 3 september blijkt zelfs de aardbevingsactiviteit eerder terug naar het zuiden te migreren, weg van de spleeteruptie in de richting van de Dyngjujökullgletsjer. En om het verhaal nog wat complexer te maken, neemt die dag ook de aardbevingsactiviteit in Herðubreiðartögl toe, ongeveer 25 km ten noorden van de Holuhrauneruptie en net ten noordoosten van de Askjakrater (vandaar ‘code geel’ voor Askja). Opvallend aan deze noordelijke aardbevingszwerm is dat deze ook opgelijnd is in een noordoost-zuidwest richting, mooi in het verlengde van de magmaspleet onder Holuhraun …

Een dag later, op 4 september, doen zich zorgwekkende ontwikkelingen voor ten zuidwesten van de spleeteruptie. Een verzakking – slenk in het jargon – tot 1 km breed, lijkt zich te vormen tot 2 km onder de Dyngjujökullgletsjer, en komt dan ook grotendeels overeen met de zuidwaartse migratie van de aardbevingsactiviteit. Plots wordt gevreesd dat over die afstand het ‘dak’ boven de magmaspleet wel eens zou kunnen instorten … De situatie is zo onzeker dat zelfs de onderzoeksteams worden geëvacueerd.

Twee nieuwe spleeterupties op amper 2 km van de gletserrand (op achtergrond is eerste spleeteruptie te zien)

Twee nieuwe spleeterupties op amper 2 km van de gletserrand (op achtergrond is eerste spleeteruptie te zien)

Cauldron op Dyngjujökull. Let op het cirkelvormige barstenpatroon dat wijst op de ontwikkeling van een inzakkingspijp (Credits: Department of Civil Protection).

Cauldron op Dyngjujökull. Let op het cirkelvormige barstenpatroon dat wijst op de ontwikkeling van een inzakkingspijp (Credits: Department of Civil Protection).

Op 5 september ontstaan twee nieuwe spleeterupties middenin die graben, op amper 2 km van de noordrand van de Dyngjujökullgletsjer. Twee nieuwe barsten in het ‘dak’ van de magmaspleet? En misschien nog meer verontrustend, lijkt de zich uitdiepende cauldron op de Dyngjujökullgletsjer. Deze cirkelvormige depressie in de gletsjer, omgeven door barsten, wijst op de ontwikkeling van een inzakkingspijp in de gletsjer boven mogelijk een volgende eruptiehaard. Op 9 september worden al drie cauldrons waargenomen.

De vraag dringt zich dan ook steeds meer op hoelang het ‘dak’ van de magmaspleet het nog zal uithouden?

Een verkenningsvlucht boven de centrale caldera van Bárðarbunga op 6 september onthult dat het oppervlak van de gletsjer centraal in de krater meer dan 15 meter gezakt is. Twee dagen later blijkt de centrale verzakking met nog bijna 3 meter te zijn toegenomen. Alles wijst meer en meer op een trage instorting van de caldera, met een tempo van ongeveer 80 cm per dag. Dit gaat nog steeds gepaard met relatief zwaardere aardbevingen op de randbreuken van de caldera.

Bárðarbunga is en blijft een ‘vat’ vol verrassingen … (updates lijken dan ook onvermijdelijk)

Advertisements

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: