you're reading...
Earthquakes, Geology & Society, Science communication

Het aardbevingsproces van L’Aquila: eind goed, al goed?

In oktober 2012 viel in L’Aquila een verdict dat een ware schokgolf door de wetenschappelijke gemeenschap joeg. Zes gerenomeerde Italiaanse wetenschappers en een topambtenaar werden veroordeeld voor ‘doodslag door nalatigheid’. Hun vooruitzichten zagen er alvast niet rooskleurig uit: een gevangenisstraf van 6 jaar; geen toegang meer tot het openbare ambt; en een tegemoetkoming van 7,8 miljoen euro aan de getroffen families die zich burgerlijke partij hadden gesteld. Volgens het verdict hadden de 309 slachtoffers door de aardbeving, die L’Aquila trof op 6 april 2009, kunnen worden vermeden indien er op 31 maart 2009 geen ‘onnauwkeurig, onvolledig, en contradictorisch’ advies was gegeven door de veroordeelden, allen leden van de Commissione Grandi Rischi,  over het gevaar op een nakende aardbevingscatastrofe. De rechter vatte zijn verdict treffend samen met het zinnetje “Le parole hanno un peso”. Voor een meer volledig relaas, verwijs ik naar mijn blogpost De juridische naschok van L’Aquila.

Vandaag, op 10 november 2014, is de uitspraak gevallen in de beroepsprocedure: “il fatto non sussiste” (Terremoto L’Aquila, in appello assolti i tecnici della commissione “Grandi rischi”, Il fatto quotidiano, 10.11.2014).  Het verdict van het beroep vernietigt de oorspronkelijke veroordeling. De zes wetenschappers zijn vrijgesproken van elke schuld. Voor de topambtenaar wordt de gevangenisstraf teruggebracht van 6 naar 2 jaar. Hij wordt nog steeds verantwoordelijk gehouden voor een foute – geruststellende – boodschap, die geacht wordt aan de basis te liggen van een aantal slachtoffers.

Eind goed, al goed?
‘t is maar vanuit welk perspectief je het bekijkt. Door deze uitspraak komen de 309 aardbevingslachtoffers natuurlijk niet terug. Het leed voor de families blijft. Maar ook een veroordeling van de wetenschappers had daar niets ten gronde aan veranderd. Voor hen is dit misschien het moment niet langer de wetenschappers te viseren, maar de pijlen te richten op de echte schuldigen van deze aardbevingscatastrofe: de corrupte bouwpromotoren en lakse overheid, die de anti-seismische codes gewoon aan hun laarzen lappen.
Voor de betrokken wetenschappers zal het een (tijdelijke) opluchting zijn (in afwachting van mogelijk een cassatieprocedure?). Maar wat met hun integriteit als wetenschapper? Kan deze hersteld worden? Of  zijn zij gebrandmerkt voor de rest van hun professioneel leven? Wellicht wel! Twee jaar lang leefden zij met het etiket ‘moordenaar’. De tweet van Enzo Boschi, een van de beschuldigde wetenschappers, is veelzeggend “Sono letteralmente commosso da tutte le testimonianze di stima e affetto che mi stanno arrivando. Mi ripagano di due anni di depressione“.
En wat met de wetenschap zelf? De schokgolf van de eerste veroordeling heeft heel wat in gang gezet. Het heeft de wetenschappelijke gemeenschap een spiegel voorgehouden over de wijze waarop aan risicocommunicatie gedaan werd. Plots werden op congressen ganse sessies georganiseerd rond wetenschapscommunicatie, rond de relatie tussen de wetenschapper, de overheid en het brede publiek, rond de do’s and don’ts in risicocommunicatie. En plots kon de wetenschapper ‘over het muurtje kijken’, en ontdekte hij/zij dat communicatiewetenschappers, psychologen, antropologen, gedragswetenschappers, … misschien ook wel eens van dienst konden zijn om de complexiteit van de onzekerheden, inherent aan de wetenschappelijke gevarenanalyses van aardbevingen, te vertalen naar het brede publiek toe. En plots verschenen er menswetenschappers op geofysische congressen … De boodschap was zeer duidelijk: communicatie is belangrijk, want inderdaad “Le parole hanno un peso”. Communicatie is niet zomaar iets dat je erbij neemt als een extraatje. Neen, communicatie maakt integraal deel uit van elke risicoanalyse en moet met de grootste professionaliteit verzorgd worden.
Zeker klinkt er nu een zucht van opluchting door de aardbevingsgemeenschap. In reactie op de onbegrijpelijke veroordeling was de eerste reactie binnen de gemeenschap eerder negatief. Waarom zouden we als wetenschappers nog onze nek uitsteken en ons als zondebok laten slachtofferen? Waarom zouden we onze wetenschappelijke risicoanalyses nog delen met overheden en breed publiek, die toch eerder vijandig staan tegenover de wetenschap? Laat ons maar terugtrekken in onze ‘ivoren toren’ … een totaal foute reactie natuurlijk. Of laten we het risico wat overschatten, al is het maar om ons in te dekken voor mogelijke vervolging … natuurlijk ook compleet not done! Gelukkig dat de wetenschappers vooral positieve lessen getrokken hebben uit de fouten die weldegelijk gemaakt werden in de risicocommunicatie in de maanden, weken en dagen voor de L’Aquila-aardbeving.

Voor de wetenschap is het vandaag inderdaad ‘eind goed, al goed’ … maar laat ons vooral even stilstaan bij de 309 aardbevingslachtoffers, die niet gevallen zijn omwille van de foute communicatie van een aantal goedmenende wetenschappers, maar vooral omwille van een falende overheid en criminele bouwpromotoren.

Advertisements

Discussion

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: De voorspelbare Aarde, een utopie? | EarthlyMatters - November 11, 2014

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: