you're reading...
Earthquakes, Geology and Society, Induced seismicity

Groningse olifant in de kamer

Wat nu? Hoe moet het nu verder in Groningen om het aardbevingsrisico zoveel mogelijk te reduceren? Dit begint zo langszamerhand de ‘million dollar question’ te worden! Moet de gaskraan een beetje worden dichtgedraaid? Of moet de gaskraan nu helemaal dicht? En wat met het versterkingsprogramma? Hoe sterk moeten de huizen, scholen, monumenten, … versterkt worden? En hoeveel gebouwen moeten versterkt worden? En hoe snel? En ga zo maar door … En op al deze vragen lijken er wel zoveel antwoorden te zijn als er betrokkenen zijn. Maar ondertussen geraken we geen stap verder. Al dit gekissebis geeft trouwens een ongemakkelijke indruk dat al die betrokkenen vooral naar het verleden kijken, op zoek naar het moment waar het volgens elk van hen echt fout gelopen is. Alsof het verleden te herschrijven valt, om het ‘hic et nunc’ toch nog ten goede te keren.

Fokke&Sukke20150211-Groningen

Dit ‘hic et nunc’ is immers de spreekwoordelijke olifant in de kamer, die niemand (nog niet) durft te benoemen, al beseft iedereen heel goed dat het spreekwoordelijke kalf vezopen is. Lees je tussen de lijntjes, dan ontdek je in het uitgebreide interview met Lambert de Bont, bestuurlid van de Vereniging Groninger bodem Beweging, in het NRC (De Groningers lopen gevaar en ons land wordt vernield, NRC, 7 februari 2015) op een omfloerste manier die olifant in de kamer. Hij heeft het over een draconisch plan dat leidt tot de complete verwoesting van het Gronings cultuurlandschap. Groningen moet immers ingrijpend op de schop (Groningen ingrijpend op de schop, NRC, 7 februari 2015). Ten minste 30.000, mogelijk 90.000 huizen, scholen, ziekenhuizen, monumenten, … moeten verstevigd worden. Het kostenplaatje loopt snel op tot minstens 6,5 miljard euro. Lambert de Bont beseft dat deze draconische operatie jaren in beslag zal nemen terwijl de Groningers nu acuut gevaar lopen. Inderdaad, hier slaagt hij echt de spijker op de kop!

Van aardbevingsgevaar naar aardbevingsrisico

Een aardbevingsrisico (earthquake risk), de voorziene kans op schade en/of slachtoffers ten gevolge van een aardbeving, kent drie ingrediënten: het aardbevingsgevaar (earthquake hazard), de blootstelling (exposure), en de kwetsbaarheid (vulnerability). Om het aardbevingsrisico te reduceren, moeten we dus trachten in te grijpen op één van deze drie componenten.

HazardtoRiskHet aardbevingsgevaar (earthquake hazard) beschrijft de kans dat een aardbeving met bepaalde magnitude zich voordoet in een bepaald gebied, los van elke mogelijke impact deze aardbeving zou kunnen veroorzaken. In natuurlijke aardbevingsgebieden (bv. Italië, Californië) hebben we dit natuurfenomeen natuurlijk niet in de hand. Het enige dat ons dan rest, is zo goed mogelijk het aardbevingsgevaar in te schatten op basis van wetenschappelijke onderzoek. Wat is de te verwachten magnitude? Wat is de frequentie van voorkomen van de zware aardbevingen?
In het Groningse verhaal, waarbij de aardbevingen veroorzaakt worden door de gaswinning, gaat men ervan uit te kunnen ingrijpen op dit aardbevingsgevaar. Door de gaswinning volledig te stoppen, of tenminste sterk te verminderen, wordt mogelijk het aardbevingsgevaar verminderd. Maar niet helemaal weggenomen! Er zal sowieso voor nog jaren een aardbevingsgevaar aanwezig zijn in Groningen, ongeacht de reductie van de gaswinning. Dus wat met het aardbevingsrisico? Ook dat zal mogelijk wat afnemen, maar niet echt drastisch. Zeker als we als voorzorgprincipe nemen dat er alles aan gedaan wordt om substantiële schade, en vooral slachtoffers, te vermijden, zal de vermindering van het aardbevingsgevaar – door reductie van de gaswinning – slecht een klein onderdeeltje zijn van het pad naar een aardbevingsveilig Groningen.

Een belangrijk ingrediënt in de explosieve mix, die van een aardbevingsgevaar een aardbevingsrisico maakt, is de kwetsbaarheid (vulnerability). Aardbevingen doden immers niet, het zijn instortende gebouwen die slachtoffers maken. En daar wringt nu net het schoentje in Groningen. Dit blijkt overduidelijk uit het recent gepubliceerde rapport Impact Assessment Nederlandse Praktijk Richtlijn Aardbevingsbestendig Bouwen, opgesteld door de stuurgroep NPR (8 januari 2015). In hun ondergrensscenario moeten in de komende 5 jaar 20.000 huizen tot een niveau van ongeveer de helft van de NPR sterkte-eis worden versterkt … kostprijs 2,5 miljard euro, met inzet van 18.000 manjaar. Terwijl het nulscenario uitgaat van de versterking van 35.000 huizen tegen 2020 naar het volledige NPR-niveau … kostprijs 6,5 miljard euro, met inzet van 45.000 manjaar. Van deze 35.000 huizen zijn er bovendien 1.000 à 2.000 huizen waarvan het veiligheidsniveau als “zeer laag” wordt omschreven. Hier adviseert de stuurgroep NPR dat deze huizen “op de korts mogelijke termijn” worden versterkt. Maar wat is de “korts mogelijke termijn”? Weken? Maanden? …
Los van de vraag naar de wenselijkheid van dit versterkingsprogramma, dient vooral de vraag gesteld worden of dit programma überhaupt haalbaar is? Waar gaat men die 18.000 tot 45.000 manjaar bouwcapaciteit vinden? Trouwens, zolang er één huis van die 35.000 verzwakte huizen niet versterkt is, zal elke kleine aardbeving het niet-versterkte gebouw verder verzwakken, en neemt de kwetsbaarheid toe. De volgende kleine aardbeving kan uiteindelijk het verzwakte gebouw fataal zijn. Zolang het versterkingsprogramma niet afgerond is, blijft het aardbevingsrisico dus zeer hoog. Uiteindelijk is tijd hier de belangrijkste vijand. De aardbevingsklok tikt immers onverbiddelijk verder. En hier schuilt de olifant in de kamer. Vanuit het voorzorgprincipe – vermijden van aardbevingslachtoffers – hebben Groningers eigenlijk geen respijt meer. Groningen kan niet wachten op het versterkingsprogramma. Zoals Lambert de Bont terecht aankaart,  de Groningers lopen NU acuut gevaar.

Rest ons de blootstelling (exposure). Hoe meer mensen blootgesteld zijn aan het aardbevingsgevaar, hoe groter het aardbevingsrisico, zeker wanneer de blootgestelde mensen kwetsbaar zijn voor de gevolgen van het natuurfenomeen. Uit de analyse van de stuurgroeep NPR is duidelijk dat in het aardbevingsgebied in Groningen de kwetsbaarheid zeer hoog is (en voor de komende jaren zal blijven). Vanuit het voorzorgsprincipe – vermijden van aardbevingslachtoffers – lijkt het dan ook logisch dat ook de reductie van de blootstelling aan het aardbevingsgevaar in overweging moet worden genomen. Maar dat is nu net de olifant in de kamer! Gezien het aardbevingsrisico in Groningen vooral te wijten is aan de blootstelling aan een – mogelijk gereduceerd – aardbevingsgevaar van bewoners in zeer kwetsbare gebouwen, en dat het reduceren van de kwetsbaarheid nog heel wat tijd zal vergen, lijkt ingrijpen op de blootstellling immers onvermijdelijk.

Crisis als opportuniteit

Zetten we alles rationeel op een rijtje, dan kan men niet anders dat heel wat risicovolle gebouwen onbewoonbaar te verklaren. In het centrale aardbevingsgebied moet zo snel mogelijk aan een reductie van de blootstelling gewerkt worden. Dit lijkt de enige garantie om op korte termijn aardbevingslachtoffers  te vermijden. Vele inwoners moeten – al is het tijdelijk – uit het kerngebied gedelokaliseerd worden. Pak die olifant in de kamer nu eindelijk eens aan!
En maak van deze uitzichtloze crisis een opportuniteit, zoals Marcel Heskes, Jan Rotmans en Jan-Willem van de Groep reeds bepleiten in hun opiniestuk ‘Laat Groningen weer de motor worden van de Nederlandse economie (De Volkskrant, 23 december 2014). Gebruik de opbrengsten van de – al of niet verminderde – gaswinning voor een massale investering in energieneutrale – en aardbevingsbestendige – nieuwbouw. Start zo snel mogelijk zo’n grootschalig nieuwbouwprogramma op. Dan kunnen Groningers, die dagelijks doodangsten doorstaan in hun kwetsbare woningen, verhuizen naar deze veilige nieuwbouw, al of niet tijdelijk tot de eigen woning versterkt is.

Het ‘hic et nunc’ moet het uitgangspunt zijn van een echt duurzame uitweg uit de Groningse impasse. Wat draaien aan de gaskraan (aardbevingsgevaar), onrealistische versterkingsprogramma’s voorhouden (kwetsbaarheid), zijn niet meer dan wat morrelen in de marge. Vanuit een voorzorgsprincipe dat aardbevingslachtoffers wil vermijden, moet onvermijdelijk aan de blootstelling aan het aardbevingsgevaar in Groningen worden gewerkt. Maar dat is en blijft tot op heden een onbespreekbare olifant in de kamer …

Advertisements

Discussion

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: Als de Groningers gedwongen worden hun gebied te verlaten | Dwarshuis - March 30, 2015

  2. Pingback: Verboden terug te kijken | Dwarshuis - March 26, 2015

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: