you're reading...
Geology, Science communication

Als een boomerang

Hoe dikwijls worden we tegenwoordig niet wakker met weerom een “spectaculaire” wetenschappelijke ontdekking … alvast toch als je de krantenkoppen mag geloven. Op woensdagochtend 25 maart 2015 was het weer zover in de aardwetenschappen: Grootste meteorietenkrater ooit ontdekt in Australië (De Morgen, 24 maart 2015), De grootste meteorietkrater ooit (De Volkskrant, 24 maart 2015), Evidence of largest asteroid impact zone on Earth found in Australian outback(The Guardian, 24 maart 2015), … en ga zo maar door. De opvallende inhoudelijke gelijkenis van al deze krantenartikels deed al snel vermoeden dat deze spectaculaire ontdekking mogelijk door een of andere persdienst georkestreerd was … en inderdaad, vrij snel was de bron te achterhalen, een persmededeling van de Australian National University World’s largest asteroid impacts found in Central Australia (23 maart 2015).

Maar toen het mij duidelijk werd welke wetenschappelijke publicatie aan de basis lag van dit spectaculaire wereldnieuws, verslikte ik me in mijn ochtendkoffie. Dit omdat ik het bewuste artikel – Geophysical anomalies and quartz deformation of the Warburton West structure, central Australia, Glikson et al., Tectonophysics 643, 55-72 / doi:10.1016/j.tecto.2014.12.010 – al gelezen had in het kader van ons eigen onderzoek van intrakristallijne vervorming van het mineraal kwarts. Inderdaad, het artikel gaat vooral over bijzondere intrakristallijne vervormingstructuren in kwarts.

Ons onderzoek van intrakristallijne vervorming van aderkwarts, komende uit de Ardennen, heeft het voorkomen van diverse typen van lage-temperatuur, intrakristallijne microstructuren blootgelegd in deze aderkwarts. De rijkdom aan deze microstructuren in de Ardense kwarts heeft ons bovendien toegelaten de bijzondere geometrische relaties tussen de verschillende typen microstructuren te ontrafelen. Dit heeft uiteindelijk aanleiding gegeven tot de introductie van een nieuwe, zuiver beschrijvende, terminologie, alsook ons toegelaten een analyse te maken van de gepubliceerde genetische interpretaties van deze bijzondere intrakristallijne microstructuren. Dit alles is recent gepubliceerd in een overzichtsartikel Low-temperature intracrystalline deformation microstructures in quartz (Derez et al., Journal of Structural Geology 71, 3-23 / doi: 10.1016/j.jsg.2014.07.015).

Enkele voorbeelden van de verschillende typen lage-temperatuur intrakristallijne microstructuren in de Ardense aderkwarts, microscopisch waargenomen aan de hand van petrografische microscopie (Derez et al. 2015)

Een belangrijk gevolgtrekking van ons onderzoek is nu dat het voorkomen van deze bijzondere intrakristallijne microstructuren in kwarts niet kan aangewend worden als een uitsluitingscriterium voor een bepaald vormingsmechanisme. Onze boodschap is dan ook dat men heel omzichtig moet zijn met het genetisch interpreteren van deze lage-temperatuur, intrakristallijne microstructuren in kwarts.

Maar wat lezen we nu in het artikel van Glikson et al.? Vooreerst dat de geofysische afwijkingen die in het oostelijke Warburtonbekken zijn afgeleid, niet eenduidig wijzen op een impactstructuur. Teveel gelijkaardige geofysische afwijkingen worden immers waargenomen in Centraal-Australië. De auteurs geven dan ook grif toe in het artikel dat er moet gewacht worden tot een uitgebreide seismische prospectie eventueel uitsluitsel brengt of de Warburtonbekkens kunnen aanzien worden als de “unconfirmed twin impact structures”.

In de kwarts, afkomstig uit aders en siltstenen uit boringen in het oostelijke Warburtonbekken, nemen de auteurs nu het veelvuldig voorkomen waar van de bijzondere intrakristallijne microstructuren, net zoals in onze Ardense kwarts. Nu, teruggrijpend naar analogie met intrakristallijne microstructuren, die eenduidig kunnen gerelateerd worden met een schokmetamorfose ten gevolge van een meteorietimpact, besluiten de ateurs dat de waargenomen microstructuren in de kwarts van het oostelijke Warburtonbekken een eensluitend bewijs vormen voor een impact. De wereld op zijn kop! Alsof ook de intrakristallijne microstructuren in onze Ardense kwarts plots zouden wijzen op een meteorietimpact?!

En wat wordt dit uiteindelijk in de persmededeling van de Australian National University, blindelings overgenomen door de media wereldwijd? Dat de grootste impactstructuur ooit gevonden op Aarde, diep onder Centraal Australië verscholen ligt … (World’s largest asteroid impacts found in Central Australia, 23 maart 2015).

Toeval of niet, diezelfde dag verscheen in The Guardian een artikel waarbij de vraag gesteld wordt Is slack science reporting letting down the public?(24 maart 2015). En wat lezen we in deze kritische analyse van wetenschapscommunicatie: “that most inflation and distortion in media reports began in press releases produced by academics and their universities”. Inderdaad, dit Australische verhaal is hiervan een schoolvoorbeeld.

Diezelfde dag nog, begon de georkestreerde wereldvondst van de “grootste impactstructuur ooit” al van zijn glans te verliezen. In een kritische analyse in Nature – “Hints of huge buried impact craters reported in Australia (Nature News, 24 maart 2015) – wordt de bewijslast te licht bevonden: “the soup is way too thin”. En het enige argument dat Glikson daar tegenin kan brengen? “I would not have submitted it to a peer-reviewed journal if I didn’t think it was convincing” … als dat geen zwaktebod is?! Als een boomerang komt hun georkestreerde wereldvondst recht in gezicht terecht …

Dat de spindoctors van universiteiten, onderzoeksinstellingen of toptijdschriften hun “producten” trachten te verkopen, dat is hun volste recht. Maar wat teleurstellend is en blijft, is dat de kwaliteitsmedia, in binnen- en buitenland, blindelings in die val blijft lopen. Zoals ik reeds een jaar geleden opmerkte naar aanleiding van een ander voorval in de aardwetenschappen (In de ban van de spindoctors van de wetenschap, KULeuvenBlogt, 19 juni 2014) gaat de kwaliteitsmedia door deze inhoudsloze scoops voorbij aan de echte wetenschap … misschien minder spectaculair maar wel relevant. En wat nog het meest teleurstellende is … de wetenschapsredacteurs blijken dit maar al te goed te beseffen. Zo bekent Martijn van Calmthout in het afsluitende artikel van het project Ware WetenschapDe wetenschap, de ware wetenschap (de Volkskrant, 21 maart 2015): “Journalisten die we zijn, wilden toch het liefst nieuws melden, een mooi verhaal vertellen: doorbraak tegen multiple sclerose, oorzaak geheimzinnige kniepijn eindelijk onthuld. Nu leek het soms een beetje een film van Ingmar Bergman: mooie beelden, maar wel wat traag”.

Geef mij dan maar een film van Ingmar Bergman …


Update 31 maart 2015

Op 30 maart 2015 trekt ook meteorietenspecialist Steven Goderis (VUB) in De Standaard (Iemand een ramp gezien?) de claim van Glikson sterk in twijfel. Hierbij maakt hij ook een terechte bedenking over de keuze van het tijdschrift en de peer review: “Ontdekker Andrew Glikson is naar verluidt niet vies van sensatie. Zijn artikel werd maar door één referent nagelezen eer het aanvaard werd – normaal zijn er dat drie of vier. Het verscheen in Tectonophysics, degelijk maar geen topblad, zoals je voor groot nieuws toch zou verwachten. Maar, anderzijds, topbladen weigeren ook weleens om onduidelijke redenen.”

Update 01 april 2015

Op 01 april 2015 wordt de hele ‘kratersoap’ afgesloten in het artikel Reuzenmeteorietkrater blijkt hype van Australische wetenschappers (de Volkskrant).

Advertisements

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: