you're reading...
Earthquakes, Geology and Society, Groningen, Induced seismicity

Ramptoerist in Loppersum

Op 6 april 2015 – al of niet toevallig op de zesde verjaardag van de L’Aquila-aardbeving – trok ik richting Groningen om toch voor de eerste keer zelf te proeven van het “echte” leven in de door geïnduceerde aardbevingen geteisterde provincie. Dit flitsbezoek moest me ook de kans geven om mijn mening over de Groningse aardbevingsproblematiek te toetsen aan de dagelijkse realiteit ter plaatse. Want ja, vanuit het verre Leuven is het gemakkelijk een mening te hebben, maar die zou wel eens totaal fout kunnen zitten.

Even de voorgeschiedenis

Alles begint eigenlijk in februari 2014 met een opiniestuk in Trouw Aardbevingen? Groningen moet er maar aan wennen, waarin ik de Groningers oproep om te leren leven met aardbevingen en zich voor te bereiden door te oefenen wat te doen voor, tijdens en na een aardbeving. En dit advies viel niet in dovemansoren. In de school De Zaaier in Delfzijl nam meester Peter Kuipers het initiatief om een aardbevingsoefening te houden (zie filmpje). En voor schooldirecteur Peter Lunshof van de Prinses Beatrixschool in Loppersum bleek het opiniestuk een eye opener om te investeren in de aardbevingsweerbaarheid van de kinderen: “We moeten de kinderen het gevoel geven dat ze meester zijn van hun situatie” (zie Aap, noot, mies, BOEM?, Dagblad van het Noorden, 21 februari 2015). En uiteindelijk resulteerde dit ook in een bijdrage in het Europese project Safeguarding Educational Environment, met twee interviews rond earthquake preparedness in Groningen. Als wederdienst nodigde de Nederlandse partner in het Europese project, Stichting APS, me dan ook uit om een bezoekje te brengen aan Loppersum en omgeving.

Mijn eerste indrukken

Loppersum20150406-24

Een typische schoorsteen … met aardbevingschade.

Aangekomen in Loppersum was het tijd voor een wandeling door het dorp. Vooreerst was ik onder de indruk van de herenhuizen in het dorp. Het straalt aristocratie uit. Maar wat met de aardbevingschade? Die viel bij deze snelle prospectie zeker niet op … eigenlijk was ik een beetje teleurgesteld. Is dit alles? Neem de massieve bakstenen Petrus en Paulus Kerk … geen scheurtje te bekennen aan de buitenkant. Solid as a rock! Trouwens, nergens zag ik zwarte vlaggen of protestaffiches. Waar is die volksopstand? Alles leek echt peis en vree.

Wel viel me onmiddellijk het aardbevingsgevoeligste architectonisch element op aan de herenhuizen, de ranke schoorstenen. Later leerde ik dat deze systematisch vervangen worden om al te veel onheil te vermijden bij de volgende aardbeving.

Ik heb die nacht trouwens goed geslapen in het statige Hotel Spoorzicht

Prinses Beatrixschool

In de Prinses Beatrixschool, die dateert uit 1956 zoals te lezen valt boven de ingang, waren ze al aan het aftellen. Binnen enkele weken zouden ze verhuizen naar de gloednieuwe containerschool aan de rand van Loppersum. Wat met de school zelf staat te gebeuren, is nog onzeker. Alvast waren ze rondom de school volop bezig met grondonderzoek. Schooldirecteur Peter Lunshof wijst me hier en daar nog op een aardbevingsbarst die niet achter een laagje plamuur verdwenen is. Ook de schoorsteen, vlak aan de ingang van de school, is al een aardbevingsbestendige versie.

De "oude" Prinses Beatrixschool ... met een aardbevingsveilige schoorsteen.

De “oude” Prinses Beatrixschool … met een aardbevingsveilige schoorsteen.

Godlinze

GroningenNapa

Typische aardbevingschade. Bovenaan in Godlinze, Groningen; onderaan in Napa, California, ten gevolge van de M6.0 aardbeving (24 augustus 2014).

De volgende halte was een typisch herenboerderij, waar nog geen enkele ingreep gebeurd was om de aardbevingschade te herstellen. Zo kon ik met mijn eigen ogen zien wat de aardbevingen met deze indrukwekkende bouwwerken doen. Inderdaad, vele van de schade herkende ik onmiddellijk als typische aardbevingschade (vergelijk maar met de typische aardbevingschade in Napa, California). Maar andere schade, voornamelijk het volledig verzakken van het voorhuis, riepen meer vragen dan antwoorden op. Heeft het verzakken van het voorhuis echt te maken met de aardbevingen? Een grondonderzoek van de terp/wierde waarop de herenboerderij staat, zou misschien wel eens een antwoord kunnen geven op deze vraag.

Bij het zien van al deze schade, verwonderderde ik me echt dat deze woonst nog niet onbewoonbaar verklaard is door de verantwoordelijke overheid. Vooral het voorhuis, hoe mooi ook, leek me geen veilige plek meer om te vertoeven, aardbeving of niet. Maar wat me nog meer opviel, was de nuchterheid van deze boerenfamilie. ‘Life goes on’ was duidelijk hun motto; ‘t werk moest gedaan worden; geen tijd om te piekeren, te betogen, …. En dan vraag je je toch af: zijn zij eigenlijk een voorbeeld van de stille meerderheid in het aardbevingsgebied, of toch eerder de uitzondering?

GodlinzeProvincialeweg10-20150407-23

Overduidelijke aardbevingschade aan herenboerderij in Godlinze.

GodlinzeProvincialeweg10-20150407-02

Belangrijke verzakking aan herenhuis in Godlinze … wat is het verband met de aardbevingen?

GodlinzeProvincialeweg10-20150407-16

Dit hoeft geen commentaar.

Aardbevingsbestendige school

Loppersum20150407-04

De rubberen “schokdempers” waarop de containers van de nieuwe school te Loppersum gefundeerd zijn.

Volgende stop: een bouwwerf aan de rand van Loppersum, waar de NAM o p enkele maanden tijd een aardbevingsbestendige containerschool laat optrekken. Inderdaad, een bouwwerf … en dan wetende dat enkele weken later kinderen hier school zullen lopen. Elk mogelijk aardbevingsrisico wordt hier aangepakt. Je zou kunnen veronderstellen dat de containers op zich reeds voldoende aardbevingsveilig zijn voor de Groningse aardbevingen, zeker als ze niet gestapeld worden. Maar hier worden deze containers nog extra beveiligd voor trillingen door ze te funderen op rubberen “schokdempers”. Terecht of een ‘overkill’?

Maar dit prestigeproject lijkt me ook een mooi voorbeeld van hoe een crisis plots tot onverwachte kansen kan leiden. De directeur was gewoon in de wolken dat hij de kans kreeg – zo dicht bij zijn pensioen – om de schoolomgeving voor “zijn” kinderen te ontwerpen en zo snel gerealiseerd te zien. Trots en enthousiast leidde hij ons rond tussen gyproc muren, leidingen, …. Bovendien gaan twee schoolgemeenschappen – de openbare Prinses Beatrixschool en de Christelijke basisschool Roemte – dit nieuwe schoolgebouw delen, wat ook weer eerder als een onverwachte opportuniteit kan gezien worden.

Loppersum20150407-03

Zo zou de nieuwe, aardbevingsveilige containerschool er moeten uitzien. Een prestigeproject, gefinancieerd door de NAM.

En op 20 mei was het blijkbaar dan zover, toen de leerlingen hun nieuwe klaslokalen ontdekten (Het veiligste gebouw van Loppersum, Dagblad van het Noorden, 21 mei 2015). Alvast het begin van de toekomst. Alleen vraag ik me af hoe “tijdelijk” deze nieuwe containerschool wel gaat zijn …

Gesprek met een wethouder

De drukke dag rondden we af met een gesprek met een van de wethouders van Loppersum. Dan besef je hoe hij als wethouder water en vuur moet zien te verzoenen, hoe hij telkens tussen hamer en aambeeld terecht komt in een steeds complexer wordend dossier. Maar ook dat ook hij vooral de toekomst voor ogen heeft en tracht van deze crisis een opportuniteit te maken. Respect!

Maar er klinkt ook een noodkreet Wie moeten we nu nog geloven? Wat kunnen we de mensen nu nog vertellen? Ik voelde me als wetenschapper aangesproken. Inderdaad, laten wij, de wetenschappers, de “experten”, hen niet aan hun lot over? Moeten wij hen niet helpen door enerzijds objectieve, wetenschappelijke informatie aan te bieden, maar anderzijds ook onwetenschappelijke fabeltjes (bv. Groningen krijgt de klappen nog, De Ingenieur, 30 april 2015) , die de wereld worden ingestuurd, te ontkrachten?

Lessen uit Loppersum

Wat heb ik nu overgehouden aan mijn eerste bezoekje aan Groningen? Vooreerst dat het een prachtige streek is dat zeker nog een bezoekje waard is. Dat er ook een positief verhaal te vertellen valt, over mensen die deze crisis als een opportuniteit zien, over mensen die vooral de toekomst voor ogen houden. Alleen spijtig dat deze al te weinig een stem krijgen in de media. Dat er zeker en vast schrijnende situaties ontstaan zijn door de aardbevingen en grondverzakkingen, die met een beetje goodwill vanwege de NAM toch zonder al te veel administratieve rompslomp zouden kunnen worden afgehandeld (maar misschien ben ik hier al te naïef). Laat de snelle realisatie van de nieuwe school van Loppersum een voorbeeld zijn dat “waar een wil is, een weg is”. En tenslotte dat wij, wetenschappers – die verondersteld worden de “experten” te zijn – veel meer werk moeten maken objectieve, correcte duiding te geven aan wie het ook maar wenst, van wethouder tot actiegroep. Hierbij moet “parler vrai” ons motto blijven. We moeten – in alle onafhankelijkheid – niet alleen zeggen wat we weten, maar ook en vooral wat we niet weten, wat de onzekerheden zijn, waarom er extra wetenschappelijk onderzoek nodig is. We moeten fabeltjes en desinformatie de wereld uit helpen, of de toehoorder het nu graag hoort of niet. Op mij kunnen de Groningers alvast rekenen …

Advertisements

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: