you're reading...
Big History, Geology and Society, Science outreach

Save the planet … yeah right!

“Save the Planet, it’s the only one with chocolate*” (* andere varianten zijn mogelijk: beer, wine, …). Deze ietwat ironische spreuk schiet me altijd te binnen wanneer weer eens alle registers opengetrokken worden om ons het einde van de wereld voor te spiegelen. Naar aanleiding van de beslissing van president Trump om de VS terug te trekken uit de klimaatovereenkomst van Parijs, was het weer zover. Het voortbestaan van de planeet was zowaar bedreigd (zie bijvoorbeeld Trumps besluit is ronduit gevaarlijk voor het voortbestaan van de planeet, De Morgen, 1 juni 2017).

Op zulke momenten verliezen sommigen onder ons – meestal politici – blijkbaar toch wel alle zin voor perspectief. Waar blijven dan de voorvechters van wetenschappelijk onderbouwde meningen? Waar blijven dan de tegenstanders van populistische alternative facts?

In haar 4,5 miljard jaar lang, tumultueus levensverhaal heeft Planeet Aarde al het één en ander meegemaakt. Wat denk je van zware meteorietbombardementen voor miljoenen jaren, of een ‘vergiftiging’ van de atmosfeer met een toxisch, reactief gas (zuurstof); of miljoenen jaren durende vulkaanuitbarstingen die het leven op Aarde echt wel op de proef hebben gesteld; of de wereldwijde glaciatie, sneeuwbalaarde. Tegen al dat natuurgeweld is de huidige klimaatopwarming, veroorzaakt door één van Planeet Aarde haar ‘bewoners’, echt maar een akkefietje. Telkens weer heeft onze planeet deze crisissen overleefd. Planeet Aarde heeft immers, reeds in haar prille jeugd, een uiterst complex systeem van terugkoppelingen ontwikkeld die maken dat de levensomstandigheden aan het aardoppervlak opmerkelijk gematigd bleven om zo het leven op Aarde de kans te geven in al haar diversiteit te evolueren. Bijna 4 miljard jaar trial-and-error heeft van dit complexe samenspel, eigen aan onze levende planeet, een robuust systeem gemaakt dat tegen een serieus stootje kan. Terugkoppelingen binnen de Aardse systemen zorgen er telkens weer voor dat onverwachte catastrofale gebeurtenissen getransformeerd worden in opportuniteiten zodat nieuwe levensexperimenten tot bloei konden komen.

Zo’n 200.000 jaar geleden is Planeet Aarde zover om een nieuw levensexperiment te laten gebeuren, dit van een ‘intelligente’ tweevoetige aap, Homo sapiens. Door de unieke klimaatomstandigheden tijdens een tussenijstijd – het Holoceen – kreeg deze soort de gelegenheid om een nooit gezien planetair geo-engineering experiment op gang te trekken. Met zijn 7 miljard individuen houdt de mens nu lelijk huis op het oppervlak van deze planeet. Gedreven door een onverzadigbare honger naar materialen en energie transformeert hij als een geologische kracht in een uiterst snel tempo de atmosfeer, de hydrosfeer, de biosfeer, en zelfs (het buitenste schilletje van) de geosfeer.

En Planeet Aarde? Die reageert op al die veranderingen. Alleen uiterst traag. De Aardse systemen werken immers niet op tijdschalen van decennia en eeuwen, maar eerder op tijdschalen van duizenden, honderdduizenden tot miljoenen jaren. En daar wringt nu het schoentje, toch voor de mens. Door zich bezondigd te hebben aan een globale geo-engineering, zit de mens nu met de gebakken peren. Onvermijdelijk zal hij de gevolgen moeten dragen van zijn ondoordacht planetair experiment. En op het einde van de rit is en blijft het Planeet Aarde die het verloop van de geschiedenis zal dicteren. Zoals James Lovelock schrijft in The revenge of Gaia (2006): “We live on a life planet that can respond to the changes we make, either by cancelling the changes or by cancelling us!”. We kunnen nu alleen maar hopen dat Planeet Aarde voor de eerste optie kiest …

Laat ons dan toch maar enige bescheidenheid aan de dag leggen tegenover de krachten van Planeet Aarde. Laat ons vooral beseffen dat de mens niet ‘in control’ is. 4 jaar – of zelfs 8 jaar – Trump betekent dan ook niets vanuit een Aards perspectief. Zelfs wij zullen als soort mogelijk de Aardse geschiedenis ingaan als een kortstondig ‘niet voor herhaling vatbaar levensexperiment’.

Laat die holle, nietszeggende slogans over het voortbestaan van Planeet Aarde achterwege. Het brengt ons geen stap verder. En trouwens geven dergelijke uitspraken vooral blijk van een gebrek aan kennis over – en uiteindelijk respect voor – onze wonderlijke planeet … tot nader order de enige met chocolade.


Dit opiniestuk is verschenen in De Morgen van 6 juni 2017: “Red de planeet? Yeah right” (pdf)

Advertisements

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: