you're reading...
Aardbevingen, Geologie & Maatschappij

Abusivismo edilizio

“Abusivismo edilizio” … een term die veelvuldig aan bod kwam in de commentaren, zowel in de media als de sociale media, naar aanleiding van de dodelijke Mw4.2 aardbeving die op 21 augustus het Italiaanse eiland Ischia trof. Anderen waren ontsteld dat bij zo’n lichte aardbeving in het Italië van de 21e eeuw, toch een aardbevingsland bij uitstek, nog doden kunnen vallen. Dit was ook mijn eerste reactie: hoe is dit in godsnaam mogelijk?

Eén factor die hier natuurlijk speelt, is het feit dat de aardbevingshaard zich ‘slechts’ op 5 km diepte bevond. Bij ondiepe aardbevingen zijn de effecten aan het aardoppervlak doorgaans groter dan bij diepere aardbevingen. Gewoon omdat de vrijgekomen seismische energie veel minder gedempt is voor ze het aardoppervlak bereikt. Vandaar ook dat in Groningen – waar de aardbevingshaarden op 3 km diepte gesitueerd worden – de effecten van de kleine geïnduceerde aardbevingen onverwacht zwaar uitvallen. Zonet is het lustrum van de M3.6 Huizinge-aardbeving herdacht (zie ‘5 jaar na Huizinge … er is ook goed nieuws!), een kleine aardbeving die er voor zorgde dat sindsdien het aardbevingsgeplaagde Groningen niet meer van de agenda van de Haagse politiek weg te denken was.

Terug in de tijd

Ischia1881

De macroseismische kaart van de 1881 Ischia-aardbeving. Het macroseismisch epicentrum (Intensiteit IX) situeert zich in de buurt van Casamicciola (bron: tweet van @RLacassin).

Toch even terug in de geschiedenis. Op 4 maart 1881 wordt Ishia getroffen door een Mw5.4 aardbeving. De aardbevingshaard zou zich op slechts 2 km diepte bevinden. Een maximale intensiteit van IX werd geregistreerd. Op de Europese macroseismische schaal (EMS) betekent dit dat zwakke gebouwen partieel of volledig instorten en dat sterke gebouwen zware schade vertonen. Vooral het dorpje Casamicciola kreeg het zwaar te verduren. 249 huizen storten in, 121 mensen laten het leven, er vallen 140 gewonden. Opvallend is alvast dat het macroseismisch epicentrum zich in de directe omgeving van Casamicciola situeert.

Amper 2 jaar later slaat het noodlot terug toe. Op 28 juli 1883 treft een Mw5.8 aardbeving hetzelfde gebied. Een maximale intensiteit van X wordt geregistreerd. Op de Europese macroseismische schaal (EMS) betekent dit dat ook goedgebouwde constructies instorten. Opmerkelijk is dat het macroseismisch epicentrum zich weerom situeert in de directe omgeving van Casamicciola, net zoals in 1881. Bovendien valt op hoe geconcentreerd de impact van de aardbeving is. In het stadje Ischia zelf, aan de oostkust van het eiland, is er immers nauwelijks schade (Intensiteit VI betekent dat de aardbeving goed gevoeld wordt en dat lichte schade mogelijk is aan gebouwen). Dit heeft natuurlijk alles te maken met de ondiepe aardbevingshaard. De impact is dan immers zeer geconcentreerd. Gebouwen die reeds gehavend waren door de aardbeving in 1881, krijgen een finale slag. Casamicciola wordt van de kaart geveegd. Er vallen 2313 slachtoffers, 762 mensen geraken zwaar gewond.

Ischia1883

De macroseismische kaart van de 1883 Ischia-aardbeving. Het macroseismisch epicentrum (Intensiteit X) situeert zich in de buurt van Casamicciola (bron: tweet van @RLacassin).

Een aantal dagen na de verwoestende aardbeving in 1883 voert de ingenieur L. Baldacci van het Corpo Reale degli Ingegneri een prospectie uit op het eiland en registreert hij alle mogelijke effecten van de aardbeving. Zijn vertaald relaas is opgenomen in het tijdschrift Science (Vol. 2, Nr. 33, september 21, 1883, 396-399) onder de titel The Earthquake of July 28, 1883 in the Island of Ischia. Hij maakt tijdens zijn prospectie een toch zeer opmerkelijke waarneming: “… the buildings standing upon the trachyte at Lacco Ameno and Monte Zale suffered incalculably less than those built upon the tufa of Epomeo and the argillite resulting from its disintegration. Casamicciola was almost entirely built upon this argillite; and it can be said without exaggeration, that not one stone rests upon another. Forio was built upon tufa; and of this town, also, very little remains standing. At Lacco, the houses and walls erected on the trachyte offered, as was stated above, great resistance to the shock, while those built upon the tufa were destroyed.” En hij concludeert dan ook dat “… buildings erected upon trachytic lava offer a resistance to the shocks, far superior to that of buildings erected upon tufa of clay, and that this circumstance should be borne in mind when it is proposed to restore the ruind villages.” Bedenk, we zijn 1883!

L’histoire se répète …

Ischia1883-2017

Deze tweet van @Paco_Almanzor illustreert overduidelijk dat men op Ischia niets geleerd heeft uit het verleden.

Dus reeds in 1883 wist men dat Ischia gevoelig was aan lichte tot middelmatige, maar ondiepe aardbevingen, die dan ook catastrofaal kunnen uithalen. Maar in 1883 wist men dus ook al dat een bepaald type ondergrond – met name de vulkanische tuf en diens verweringsklei – best te mijden valt bij de reconstructie van de dorpjes op Ischia. Nogmaals, we zijn 1883!

Maar wat zien we in 2017? Dat L’histoire se répète … de nouveau! Men heeft geen rekening gehouden met de ondergrond, zoals blijkt uit de twee foto’s in bijgevoegde tweet.  Men heeft geen rekening gehouden met de bijzondere dreiging van ondiepe aardbevingen. Men heeft gewoon alles volgebouwd … veelal illegaal! Abusivismo edilizio!

Een jaar geleden werd het stadje Amatrice zwaar getroffen door een aardbeving. Ook toen bleek weerom dat Italië, niettegenstaande de strikte aardbevingsbestendige bouwcodes, blijkbaar geen lessen trekt uit het verleden. Inderdaad … L’histoire se répète! Ook toen kon alleen maar geconcludeerd worden dat het feit dat er nog zoveel slachtoffers vallen bij een aardbeving grotendeels toe te schrijven is aan bouwpromotoren en bouwheren, die een looptje nemen met de aardbevingsbestendige bouwcodes. Deze misdadige nalatigheid zal Italië blijven achtervolgen. Het is dan ook alleen wachten tot de volgende aardbevingsramp in Italië.

ischia

Dit kaartje van Ischia (Corriere della Sera) geeft een overzicht van de nasleep van de tektonische (!) Mw4.2 aardbeving. Het epicentrum van de aardbeving is ten noorden van het eiland gelegen, dit in tegenstelling tot de epicentra van de 1881 en 1883 aardbevingen, die onder het eiland gesitueerd worden. De grijze contouren (“Le aree piu colpite”) geven de voorlopige macroseismische kaart weer (zonder intensiteitsaanduiding). Opvallend is dat deze in vorm en locatie zo goed als identiek is aan deze van de 1881 en 1883 aardbevingen. Dit wijst op de niet te onderschatten rol van het type ondergrond bij de impact van deze ondiepe aardbevingen.

Waarschuwing voor Groningen

Nog een finale noot voor Groningen. Er zijn duidelijk parallellen te trekken tussen Ischia en Groningen: ondiepe aardbevingshaarden, kwetsbare gebouwen, en zwakke bodemkarakteristieken. Een gevaarlijke mix, zo blijkt!

De dodelijke Mw4.2 aardbeving in Ischia herinnert er ons dan ook aan dat het bij een lichte aardbeving wel eens slecht kan aflopen. Er moet dan ook alles aan gedaan worden om de kans op een dergelijke aardbeving – hoe klein ook – zoveel mogelijk terug te dringen. Gelukkig gaat het wat dat betreft de goede kant uit in Groningen (zie ‘5 jaar na Huizinge … er is ook goed nieuws!’).


Lees ook

 

 

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: