you're reading...
Geologie & Maatschappij, Planeet Aarde

Schaf aardrijkskunde niet af, maar breid het uit!

Sinds begin deze maand heerst er onrust in de leraarskamer, toch zeker bij de leraars aardrijkskunde (‘Leraren aardrijkskunde vrezen voor hun vak’ – De Standaard, 9 november 2018). Het geïntegreerd ontwerpleerplan voor de eerste graad Secundair Onderwijs in het Katholieke Onderwijs Vlaanderen behelst immers de mogelijkheid om een clustervak wetenschappen & techniek uit te bouwen waarin het vak aardrijkskunde zou geïntegreerd worden met de vakken biologie, fysica en techniek. Luidt dit het einde in van het vak aardrijkskunde? Is dit een voorbode van wat het vak aardrijkskunde te wachten staat in de hogere graden?

Het is duidelijk dat het vak aardrijkskunde in de hoek zit waar de klappen vallen. Dat de huidige STEM-hype in het Secundair Onderwijs daar voor iets tussen zit, valt zeker niet te ontkennen. Het vak aardrijkskunde past immers niet in het door technologie gedomineerde STEM-verhaal. Liever kwijt dan rijk, lijkt wel de onderliggende drijfveer, gewoon omdat het bijzondere van het vak aardrijkskunde miskend wordt.

Aardrijkskunde heeft het “aardrijk” als studieonderwerp. Deze term klinkt misschien oubollig, totdat je er Van Dale op naslaat. Dan ontdek je het mooie achter deze term. Het “aardrijk” wordt immers omschreven als “de aarde met alles wat ze bevat”. Alles dus! Het gaat dus niet alleen over de fysische en chemische processen die onze planeet vorm geven, van vulkanen tot orkanen. Het gaat ook over het leven op aarde, over hoe het leven een actieve speler is in tal van aardse processen, over hoe leven en planeet in symbiose geëvolueerd zijn. Maar het gaat dus ook over de mens, en nog belangrijker, over de interactie tussen de mens en de aarde, niet alleen vandaag, maar ook in het verleden en de toekomst, niet alleen in Vlaanderen, maar ook in Afrika of elders in de wereld. In de studie van het aardrijk zit dan ook heel wat fysica, biologie, chemie, zelfs geschiedenis vervat. Vanuit dat perspectief is het niet het vak aardrijkskunde dat zou moeten inkantelen in een clustervak wetenschappen & techniek, maar zouden de natuurwetenschappelijke en technologische vakken moeten inkantelen in een verruimd vak aardrijkskunde, zeker in een eerste graad. Biologie, chemie, fysica … staan immers ten dienste van de studie van het aardrijk. Niet voor niets bestaan er disciplines zoals geofysica, geochemie, geobiologie. Ook technologie staat ten dienste van de aardrijkskunde. Denk maar aan alle mogelijke observatietechnologieën die we aanwenden om ons aardrijk in het oog te houden.

Maar er is natuurlijk een keerzijde aan deze mooie medaille. Een leraar aardrijkskunde moet zich thuis voelen in al die natuurwetenschappen, en zeker niet vies zijn van technologie. Een leraar aardrijkskunde moet de fysica onder de knie hebben. Hoe kan hij anders het broeikaseffect uitleggen. Een leraar aardrijkskunde moet bedreven zijn in de biologie. Hoe kan zij anders bodemwerking uitleggen. Een leraar aardrijkskunde moet chemie onder de knie hebben. Hoe kan zij anders de verzuring van de oceanen uitleggen. Een leraar aardrijkskunde moet kunnen uitleggen hoe een GPS werkt, hoe de werelddelen vertekend worden door de verschillende cartografische projecties, en ga zo maar door.

Maar dan lees je in de krant dat een bachelor Nederlands-aardrijkskunde het zeker niet evident vindt om aspecten van natuurwetenschappen of techniek te onderwijzen, omdat een leraar aardrijkskunde niet de expertise kan hebben van én techniek én wetenschappen. Of dat een licentiaat geschiedenis, die zich bijgeschoold heeft in aardrijkskunde, het niet ziet zitten om biologie te onderwijzen (zie ‘Celdeling verklaren nadat je het sterrenstelsel uitlegde? Niet elke leerkracht aardrijkskunde ziet dat zitten’ – De Morgen, 9 november 2018). Tja, wat wil je dan. Als de indruk gegeven wordt dat ongeveer om het even wie, na wat bijscholing, het vak aardrijkskunde kan geven, hoe wil je dan dat de STEM-adepten het vak au sérieux nemen, hoe wil je dan dat de leerlingen het vak niet zien als dat bijvakje vol met weetjes om van buiten te blokken.

We hebben dan ook sterke leraars aardrijkskunde nodig met een doorgedreven natuurwetenschappelijke en technologische kennis. Enkel zo kunnen leraars aardrijkskunde het nodige respect afdwingen van hun STEM-collega’s. Enkel zo verzekeren we dat het vak aardrijkskunde de prominente plaats, die ze eigenlijk verdient, vandaag meer dan ooit, zonder enige schroom kan opeisen. Zo vermijden we dat het vak aardrijkskunde zijn zichtbaarheid als dat unieke vak verliest in de aan de gang zijnde clusterhype.


Dit opiniestuk is verschenen in De Morgen van 24 november 2018 (pdf).

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: