Public lectures (in Dutch)

Op deze pagina vindt u informatie over lezingen die ik in de nabije toekomst geef in Vlaanderen en Nederland. Verder vindt u op deze pagina ook het aanbod aan lezingen en excursies voor het komende academiejaar.


VOORJAAR 2019

Planeet Aarde, een planeet die tot leven kwam

Davidsfonds2019-PlaneetAardeinonzehandenAlweer werd het ‘warmste jaar’ ooit gemeten, maar dat verrast ons niet meer. Het klimaat verandert en we zien de gevolgen wereldwijd: meer en heftigere orkanen, droogtes, overstromingen, smeltende gletsjers en stijgende zeespiegel.
Het is duidelijk dat het robuuste aardse systeem op de proef wordt gesteld door een groot planetair experiment dat de mens sinds de Industriële Revolutie aan het uitvoeren is. Hoe is dit ‘experiment’ zo ver kunnen komen? En hoe het nu verder? Net door in het verleden van onze planeet te kijken, is de geoloog het best geplaatst om deze vragen te beantwoorden en zo de uitdagingen in te schatten waar we in de 21e eeuw voor staan. Een bijzonder actuele cursus die niemand onberoerd mag laten.

Deze lessenreeks voor de Davidsfonds Academie vindt dit voorjaar plaats in GC ‘t Gasthuis te Wijnegem op dinsdag 12, 19 en 26 maart 2019 van 15 tot 17 uur.
Inschrijven kan hier.


 LEZINGENAANBOD 2018-2019

Mens en Aardbeving: een haat-liefdeverhouding

Susita03

Reeks omgevallen zuilen in Susita (Golanhoogvlakte), is dit veroorzaakt door een aardbeving?

Leven met aardbevingen was, is en blijft een risicovolle onderneming. Als deze natuurkracht toeslaat, laten zij al te vaak onuitwisbare littekens achter bij de getroffen gemeenschap. De vraag dient dan ook gesteld te worden of en hoe we ons hierop kunnen voorbereiden en hoe we toekomstige aardbevingsrampen kunnen vermijden. Leggen we de focus o het verkleinen van het aardbevingsrisico? Of leggen we eerder de prioriteit bij het verhogen van de weerbaarheid van de bedreigde gemeenschappen? Om hierop een antwoord te kunnen geven, moeten we natuurlijk eerst de aardbevingsdynamiek zoveel mogelijk trachten te doorgronden. Pas dan kunnen we de nodige maatregelen nemen om de impact van aardbevingen te minimaliseren, zeker in de complexe, hoogtechnologische, sterk verstedelijkte, geglobaliseerde wereld van de eenentwintigste eeuw.
Maar ook door in ons eigen verleden te kijken, kunnen we leren uit voorbeelden van hoe aardbevingen een impact gehad hebben op onze geschiedenis. En deze terugblik in het verre verleden laat ook een ander gezicht zien van aardbevingen. Door aardbevingsactiviteit over tienduizenden jaren vormen aardbevingen immers een belangrijke Aardse kracht die niet alleen de menselijke geschiedenis gestuurd heeft, maar ook gewoonweg het fundament vormt van de menselijke evolutie. Aardbevingen blijken de peper en het zout van ons bestaan hier op onze dynamische planeet.


Knoei niet met de wrijving!
De dreiging van geïnduceerde aardbevingen

Het merendeel van de breuken in de aardkorst staat onder een kritische spanning. Een kleine verandering in het heersende spanningsveld rond de breuk kan ervoor zorgen dat de wrijving het niet meer houdt en de breuk het begeeft. Een aardbeving is het gevolg. Dat is nu net wat de mens doet door allerlei activiteiten in de ondergrond – door het onttrekken van vloeistoffen (bv. grondwaterontginning, aardolie-exploitatie) en gassen (bv. conventioneel en niet-conventioneel aardgas) uit diepe reservoirs, door het injecteren van vloeistoffen (bv. injectie van afvalwaters) en gassen (bv. ‘Carbon Capture & Storage’). Door al deze activiteiten verstoort de mens het delicate spanningsveld rond breuken diep in de aardkorst. Het gevolg zijn antropogene aardbevingen, ofwel aardbevingen geïnduceerd door de mens.
Maar deze dreiging van door de mens veroorzaakte aardbevingen in gebieden die tot op heden geen aardbevingsgebied waren, blijkt maatschappelijk steeds minder aanvaard. Maar wat geldt voor de Groningse aardbevingen en de aardbevingen die mogelijk verband houden met schaliegasontginning, is ook van toepassing op geothermie en ondergrondse koolzuurgasberging.
In deze lezing gaan we dieper in op onze huidige kennis over hoe aardbevingen mogelijk geïnduceerd worden om zo de dreiging van deze aardbevingen beter te kunnen inschatten bij elke menselijke ingreep in de ondergrond. Daarnaast bespreken we hoe we er als maatschappij kunnen mee omgaan.


Schaliegas, een zegen of een vloek?

Schaliegas, naast andere niet-conventionele fossiele energiebronnen (o.a. schalieolie, steenkoolgas, teerzanden), doen recent heel wat stof opwaaien, ook in Vlaanderen. Voorstanders zien schaliegas als deel van de oplossing met betrekking tot zowel het energie- als het klimaatvraagstuk. Tegenstanders houden ons dan weer de klimaat- en milieu-apocalyps voor. Eco-activisten en politici voorspellen een schaliegaszeepbel en verklaren gemeenten, provincies en regio’s schaliegasvrij. Het bedrijfsleven en (andere) politici omarmen dan weer enthousiast de schaliegasrevolutie.
Maar wie heeft er nu gelijk? Is schaliegas een zegen of toch een vloek? Is het een zwart-witverhaal of zijn er vele tinten grijs? En waarom kent schaliegas zo’n opgang in de VS, terwijl Europa aan de kantlijn blijft staan?
Schaliegas is een bijzondere fossiele energiebron. Technologische ontwikkelingen, met name het horizontaal boren in combinatie met hydraulische boorgatstimulatie (‘fracking’ in de volksmond), heeft ertoe geleid dat deze niet-conventionele gasvoorraden konden worden aangesproken. Ook de economische context was zo dat deze niet-conventionele energiebronnen plots opdoken in de energiemix. Maar deze energiebron blijkt vlak onder onze eigen voeten te zitten, ook te midden het dichtbevolkte Europa. En plots wordt het niet alleen een verhaal van ‘lusten’ maar ook van ‘lasten’, een verhaal waarbij ‘globale’ economische belangen diametraal lijken te staan tegen ‘lokale’ bekommernissen over de impact op de leefomgeving.
In deze lezing ga ik de uitdaging aan om vanuit het standpunt van de geoloog een poging te doen om dit complexe kluwen van belangen te ontwarren.


De geologische berging van radioactief afval. Het perspectief van een geoloog

nuclearwasteBij het beheer van langlevend en hoogradioactief afval is het noodzakelijk dat dit kernafval van de biosfeer afgezonderd wordt voor meerdere honderdduizenden jaren. Dit tijdsperspectief overstijgt het menselijke bevattingsvermogen. Voor een verantwoord beheer moeten we dan ook een beroep doen op de geologie, waarvan met grote zekerheid de karakteristieken over honderdduizenden jaren te voorspellen zijn. Dat is de kernidee achter de geologische berging van het kernafval.
In deze lezing bekijk ik het beheer van kernafval vanuit het perspectief van een geoloog. Vanuit dit perspectief zien we dat de geologische berging de enige optie is om de komende generaties niet op te zadelen met onze nucleaire erfenis.


Planeet Aarde, een planeet die tot leven kwam

9460163430_de3cbfc75b_b

Earthrise

“Earthrise”, 24 december 1968. Deze foto, genomen door astronauten tijdens de Apollo 8-missie naar de maan, veranderde voorgoed hoe de mens naar de aarde kijkt. Boven het dorre maanlandschap vol met inslagkraters verschijnt een heldere ‘blauwe knikker’ tegen de gitzwarte achtergrond van de onmetelijke ruimte. Onze planeet was niet langer een steenplaneet, net zoals Mercurius, Mars, of onze zusterplaneet Venus. We zagen een kwetsbare planeet omgeven met een flinterdunne atmosfeer die het leven op onze planeet mogelijk maakt.
Deze meer ‘externe’ globale kijk op Aarde heeft uiteindelijk aanleiding gegeven tot het besef dat het leven op Aarde zich niet zomaar heeft aangepast aan de veranderende planetaire voorwaarden, maar dat het leven op Aarde een uitermate actieve rol heeft gespeeld – en nog steeds speelt – in een complex samenspel van terugkoppelingen met de atmosfeer, hydrosfeer en geosfeer om de planeet leefbaar te houden … nu al voor meer dan 3 miljard jaar.
Het concept van een ‘levende planeet’ zag het licht. Dit vertaalde zich in het binnenbrengen van systeemdenken in de aardwetenschappen. Hiermee liet de aardwetenschappen het vakjesdenken, eigen aan de reductionistische ‘moderne’ natuurwetenschappen, definitief achter zich. En zo stond de aardwetenschappen klaar om de globale uitdagingen, waarmee onze samenleving nu geconfronteerd worden, op een holistische manier aan te pakken.


Leven op Aarde, een risicovolle onderneming

Petra (Jordanië), waar geologie en de mens elkaar ontmoeten.

Petra (Jordanië), waar geologie en de mens elkaar ontmoeten.

Neem de Bijbelse zondvloed of het Bijbelse verhaal van de val van Jericho. Al deze mythes laten uitschijnen dat Aardse gebeurtenissen de menselijke geschiedenis gekleurd heeft. Maar ook de verhalen over de ondergang van de Minoïsche beschaving op Kreta, het catastrofale einde van de Laat-Bronstijdcultuur tonen dat de geologie de menselijke beschaving vorm heeft gegeven. De geschiedenis van de mensheid is dus nauw verbonden met de grillige geschiedenis van onze planeet. Leven op een dynamische planeet was, is en zal ook in de toekomst een risicovolle onderneming blijven. Zeker in de stadwereld van de 21e eeuw. Natuurrampen herinneren er ons geregeld aan. Maar, met vallen en opstaan, heeft de mens geleerd aan al dit natuurgeweld weerstand te bieden. In deze lezing vertrek ik vanuit een aards perspectief in de zoektocht naar het antwoord op de vraag hoe we als steeds complexere maatschappij best omgaan met de grillen van onze planeet.


Red onze planeet! De klimaatkwestie door de ogen van een geoloog

tumblr_static_tumblr_static_filename_640Met de regelmaat van de klok worden we in de media overspoeld met doembeelden over de toestand van de natuurlijke wereld rondom ons. Het klimaat warmt op, de oceanen veranderen in een soep van plastiek, de zesde massa-extinctie staat voor de deur. Kortom, wij brengen het voortbestaan van onze planeet in gevaar. Alleen zo’n uitspraak doet een geoloog de wenkbrauwen al fronsen. Ze geeft vooral blijk van een gebrek aan kennis over onze levende planeet.
De geoloog is inderdaad best geplaatst om vanuit een aards perspectief naar onze toekomst, net door te kijken in het geologische verleden. En dan zien we dat onze levende planeet een robuust systeem blijkt te zijn dat het al meer dan vier miljard jaar uithoudt in een steeds veranderende kosmische omgeving, maar vooral ook dat de aardse systemen tegen een stootje kunnen. Het grote planetaire experiment dat de mens aan het uitvoeren is, vormt dan ook geen bedreiging voor het voortbestaan van Planeet Aarde. Het stelt alleen maar de mens zelf voor grote uitdagingen, waarvan we nu pas de omvang echt beginnen te zien.


De Ardennen ontmaskerd

Wanneer je door de Belgische Ardennen trekt, heb je je dan al eens afgevraagd wat al die indrukwekkende rotspartijen en glooiende landschappen te vertellen hebben? Heel veel! Voor een geoloog althans. Als een echte detective trachten we het geheim van de rotspartijen en landschappen te ontmaskeren. Uiteindelijk kunnen we zoo 500 miljoen jaar geschiedenis van onze contreien bijeen puzzelen. We ontdekken de plaattektonische omzwervingen van onze diepe ondergrond, de tumultueuze perioden van gebergtevorming, hoe doorheen de tijd het klimaat veranderd is en het landschap getekend heeft, …. Maar we ontdekken ook dat onder dat vredige landschap nog steeds tektonische krachten actief zijn. Schuilt hier een dreiging? En juist hierdoor houdt deze zoektocht in het verre verleden van onze contreien misschien ook een boodschap voor de toekomst in.


GEOLOGISCHE WANDELING

De Vallei van de Ninglinspo

Ninglinspo

De vallei van de Ninglinspo.

De Ninglinspo is een klein zijriviertje van de Amblève, net ten zuiden van Remouchamps. We zitten aan de rand van het Plateau van de Hoge Venen. Doordat de Ninglinspo zich diep heeft ingesneden in de Ardense rotsen, vinden we in de vallei een prachtig natuurlijk schouwspel van watervallen, steile hellingen, …. Maar al deze rotspartijen vertellen ons ook het boeiende en unieke verhaal van 500 miljoen jaar Ardense geschiedenis. Op een geologische wandeling (halve dag) ontdekken we samen de geheimen van de rotspartijen, lezen we het landschap, en reconstrueren we zo het geologische verhaal van onze contreien.

Over deze geologische wandeling heb ik de wandelgids De Vallei van de Ninglinspo. 500 miljoen jaar Ardense Geschiedenis (Sintubin, 2004) geschreven.


Geologische wandeling door Leuven

diestiaanLangsheen een parcours door het centrum van Leuven maken we kennis met allerlei gesteenten, enerzijds lokale bouwstenen die onlosmakelijk verbonden zijn met de geschiedenis van Leuven en Brabant, maar anderzijds ook met gesteenten, vaak gebruikt in moderne gebouwen, die ons iets vertellen over de Aardse geschiedenis.

 


 

VOOR MEER INFORMATIE

Indien u graag meer informatie wenst over één van de lezingen, of u mij wenst te boeken voor één van deze lezingen, neem dan via dit vraagformulier contact op met mij. Ook indien u interesse heeft in de geologische wandeling, kunt u mij dit laten weten via dit formulier.

 


 

Advertisements

Discussion

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: Lezingen najaar 2015 | EarthlyMatters - August 20, 2015

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
Advertisements
%d bloggers like this: