Public lectures (in Dutch)

Op deze pagina vindt u informatie over de lezingen die ik in de nabije toekomst geef. Verder vindt u op deze pagina ook het aanbod aan lezingen en excursies voor het komende academiejaar.

LEZINGEN Najaar 2015

  • Woensdag 21 oktober 2015, Motel Dennenhof, Brasschaat (B) – Club Art Continued – Mens en Aardbeving: een haat-liefdeverhouding
  • Donderdag 12 november 2015, Antwerpen (B) – Elcker-ik Centrum – Schaliegas, een vloek of een zegen?
  • Donderdag 19 november 2015, Centrum La Foresta, Vaalbeek (B) – Culturele Damesvereniging Leuven – Schaliegas, een vloek of een zegen?

LEZINGEN Voorjaar 2015


LEZINGENAANBOD 2015-2016

Mens en Aardbeving: een haat-liefdeverhouding

Susita03

Reeks omgevallen zuilen in Susita (Golanhoogvlakte), is dit veroorzaakt door een aardbeving?

Leven met aardbevingen was, is en blijft een risicovolle onderneming. Als deze natuurkracht toeslaat, laten zij al te vaak onuitwisbare littekens achter bij de getroffen gemeenschap. De vraag dient dan ook gesteld te worden of en hoe we ons hierop kunnen voorbereiden en hoe we toekomstige aardbevingsrampen kunnen vermijden. Leggen we de focus o het verkleinen van het aardbevingsrisico? Of leggen we eerder de prioriteit bij het verhogen van de weerbaarheid van de bedreigde gemeenschappen? Om hierop een antwoord te kunnen geven, moeten we natuurlijk eerst de aardbevingsdynamiek zoveel mogelijk trachten te doorgronden. Pas dan kunnen we de nodige maatregelen nemen om de impact van aardbevingen te minimaliseren, zeker in de complexe, hoogtechnologische, sterk verstedelijkte, geglobaliseerde wereld van de eenentwintigste eeuw.
Maar ook door in ons eigen verleden te kijken, kunnen we leren uit voorbeelden van hoe aardbevingen een impact gehad hebben op onze geschiedenis. En deze terugblik in het verre verleden laat ook een ander gezicht zien van aardbevingen. Door aardbevingsactiviteit over tienduizenden jaren vormen aardbevingen immers een belangrijke Aardse kracht die niet alleen de menselijke geschiedenis gestuurd heeft, maar ook gewoonweg het fundament vormt van de menselijke evolutie. Aardbevingen blijken de peper en het zout van ons bestaan hier op onze dynamische planeet.


Knoei niet met de wrijving!
De dreiging van geïnduceerde aardbevingen

Het merendeel van de breuken in de aardkorst staat onder een kritische spanning. Een kleine verandering in het heersende spanningsveld rond de breuk kan ervoor zorgen dat de wrijving het niet meer houdt en de breuk het begeeft. Een aardbeving is het gevolg. Dat is nu net wat de mens doet door allerlei activiteiten in de ondergrond – door het onttrekken van vloeistoffen (bv. grondwaterontginning, aardolie-exploitatie) en gassen (bv. conventioneel en niet-conventioneel aardgas) uit diepe reservoirs, door het injecteren van vloeistoffen (bv. injectie van afvalwaters) en gassen (bv. ‘Carbon Capture & Storage’). Door al deze activiteiten verstoort de mens het delicate spanningsveld rond breuken diep in de aardkorst. Het gevolg zijn antropogene aardbevingen, ofwel aardbevingen geïnduceerd door de mens.
Maar deze dreiging van door de mens veroorzaakte aardbevingen in gebieden die tot op heden geen aardbevingsgebied waren, blijkt maatschappelijk steeds minder aanvaard. Maar wat geldt voor de Groningse aardbevingen en de aardbevingen die mogelijk verband houden met schaliegasontginning, is ook van toepassing op geothermie en ondergrondse koolzuurgasberging.
In deze lezing gaan we dieper in op onze huidige kennis over hoe aardbevingen mogelijk geïnduceerd worden om zo de dreiging van deze aardbevingen beter te kunnen inschatten bij elke menselijke ingreep in de ondergrond. Daarnaast bespreken we hoe we er als maatschappij kunnen mee omgaan.


Schaliegas, een zegen of een vloek?

Schaliegas, naast andere niet-conventionele fossiele energiebronnen (o.a. schalieolie, steenkoolgas, teerzanden), doen recent heel wat stof opwaaien, ook in Vlaanderen. Voorstanders zien schaliegas als deel van de oplossing met betrekking tot zowel het energie- als het klimaatvraagstuk. Tegenstanders houden ons dan weer de klimaat- en milieu-apocalyps voor. Eco-activisten en politici voorspellen een schaliegaszeepbel en verklaren gemeenten, provincies en regio’s schaliegasvrij. Het bedrijfsleven en (andere) politici omarmen dan weer enthousiast de schaliegasrevolutie.
Maar wie heeft er nu gelijk? Is schaliegas een zegen of toch een vloek? Is het een zwart-witverhaal of zijn er vele tinten grijs? En waarom kent schaliegas zo’n opgang in de VS, terwijl Europa aan de kantlijn blijft staan?
Schaliegas is een bijzondere fossiele energiebron. Technologische ontwikkelingen, met name het horizontaal boren in combinatie met hydraulische boorgatstimulatie (‘fracking’ in de volksmond), heeft ertoe geleid dat deze niet-conventionele gasvoorraden konden worden aangesproken. Ook de economische context was zo dat deze niet-conventionele energiebronnen plots opdoken in de energiemix. Maar deze energiebron blijkt vlak onder onze eigen voeten te zitten, ook te midden het dichtbevolkte Europa. En plots wordt het niet alleen een verhaal van ‘lusten’ maar ook van ‘lasten’, een verhaal waarbij ‘globale’ economische belangen diametraal lijken te staan tegen ‘lokale’ bekommernissen over de impact op de leefomgeving.
In deze lezing ga ik de uitdaging aan om vanuit het standpunt van de geoloog een poging te doen om dit complexe kluwen van belangen te ontwarren.


Planeet Aarde, 4,5 miljard jaar ‘global change’

zonsopgang

Land, oceaan, atmosfeer, zon … essentiële ingrediënten van Planeet Aarde.

In de huidige discussies rond de klimaatopwarming laat de mens zich betrappen op een kort geheugen, dat nauwelijks enkele generaties teruggaat in de tijd. Hieruit vloeit een relatief statisch wereldbeeld voort, een wereld met een stabiel – pre-industrieel – klimaat, een stabiele zeespiegel, ijsberen, …. Juist hierdoor gaat de mens voorbij aan twee cruciale aspecten die eigen zijn aan de Aardse dynamiek. De Aarde – of beter Planeet Aarde – is vooreerst in een toestand van permamente verandering. Het is een ‘levende planeet’, een complex, zelfregulerend, maar totaal onvoorspelbaar, systeem. Het tweede aspect is de ‘diepe tijd’. Systeem Aarde heeft al een turbulente geschiedenis van 4,5 miljard jaar achter de rug. Vanuit dit Aardse standpunt verdwijnt het vertrouwde referentiekader van de mens dan ook in het niets. En hierin schuilt de boodschap van de geoloog. Door terug te kijken in het ‘diepe’ verleden, vindt de geoloog immers de sleutel voor de toekomst.


Planeet Aarde en de menselijke geschiedenis
hoe de geologie de menselijke beschaving vorm heeft gegeven

Petra (Jordanië), waar geologie en de mens elkaar ontmoeten.

Petra (Jordanië), waar geologie en de mens elkaar ontmoeten.

Neem de Bijbelse zondvloed of het Bijbelse verhaal van de val van Jericho. Al deze mythes laten uitschijnen dat Aardse gebeurtenissen de menselijke geschiedenis gekleurd heeft. Maar ook de verhalen over de ondergang van de Minoïsche beschaving op Kreta, het catastrofale einde van de Laat-Bronstijdcultuur tonen dat de geologie de menselijke beschaving vorm heeft gegeven. In deze lezing verkennen we hoe klimatologische omstandigheden net aan de basis liggen van de menselijke beschaving, maar ook hoe extreme gebeurtenissen – vulkaanuitbarstingen, aardbevingen, … – onverwachte wendingen geven aan onze geschiedenis. En aan dit menselijk avontuur is nog geen einde gekomen. Leven op Aarde is en blijft een risicovolle onderneming.


De 21e eeuw, een eeuw van natuurrampen

Recent hebben we al wat voorproefjes gehad van wat ons te wacchten staat in de 21e eeuw: orkaan Katrina in 2005, de grote tsunami in de Indische oceaan in 2004, de aardbeving in Haïti in 2010. We worden vandaag immers meer en meer geconfronteerd met een explosief mengsel. We hebben ten eerste de tijd tegen ons; immers de kans op extreme natuurfenomenen neemt steeds toe. Ook zullen we geconfronteerd worden met een opwarmend klimaat. En tenslotte is er de demografische explosie en concentratie in megasteden. Deze combinatie maakt dat in de 21e eeuw extremen natuurfenomen zich steeds meer en meer zullen ontwikkelen tot natuurrampen. De vraag is dan ook hoe we ons hierop voorbereiden.


De Ardennen ontmaskerd

Wanneer je door de Belgische Ardennen trekt, heb je je dan al eens afgevraagd wat al die indrukwekkende rotspartijen en glooiende landschappen te vertellen hebben? Heel veel! Voor een geoloog althans. Als een echte detective trachten we het geheim van de rotspartijen en landschappen te ontmaskeren. Uiteindelijk kunnen we zoo 500 miljoen jaar geschiedenis van onze contreien bijeen puzzelen. We ontdekken de plaattektonische omzwervingen van onze diepe ondergrond, de tumultueuze perioden van gebergtevorming, hoe doorheen de tijd het klimaat veranderd is en het landschap getekend heeft, …. Maar we ontdekken ook dat onder dat vredige landschap nog steeds tektonische krachten actief zijn. Schuilt hier een dreiging? En juist hierdoor houdt deze zoektocht in het verre verleden van onze contreien misschien ook een boodschap voor de toekomst in.


GEOLOGISCHE WANDELING

De Vallei van de Ninglinspo

Ninglinspo

De vallei van de Ninglinspo.

De Ninglinspo is een klein zijriviertje van de Amblève, net ten zuiden van Remouchamps. We zitten aan de rand van het Plateau van de Hoge Venen. Doordat de Ninglinspo zich diep heeft ingesneden in de Ardense rotsen, vinden we in de vallei een prachtig natuurlijk schouwspel van watervallen, steile hellingen, …. Maar al deze rotspartijen vertellen ons ook het boeiende en unieke verhaal van 500 miljoen jaar Ardense geschiedenis. Op een geologische wandeling (halve dag) ontdekken we samen de geheimen van de rotspartijen, lezen we het landschap, en reconstrueren we zo het geologische verhaal van onze contreien.

Over deze geologische wandeling heb ik de wandelgids De Vallei van de Ninglinspo. 500 miljoen jaar Ardense Geschiedenis (Sintubin, 2004) geschreven.


 

VOOR MEER INFORMATIE

Indien u graag meer informatie wenst over één van de lezingen, of u mij wenst te boeken voor één van deze lezingen, neem dan via dit vraagformulier contact op met mij. Ook indien u interesse heeft in de geologische wandeling, kunt u mij dit laten weten via dit formulier.

Discussion

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: Lezingen najaar 2015 | EarthlyMatters - August 20, 2015

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow EarthlyMatters on WordPress.com
%d bloggers like this: